ABD–Türkiye ilişkilerinde Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump görüşmesinin önemli yeni gelişmelere sebep olması bekleniyor. Ticaret hacminin 100 milyar dolar seviyesine yaklaşabilmesi için de birçok alanda iş birliklerinin ilerletilmesi için yeni adımların atılacağına dair kulis bilgileri de söz konusu. Savunma, enerji, nadir elementler, iletişim sektörleri başta gelişiyor. Özellikle müttefikleriyle ilişkilerde iletişim güvenliği sebebiyle iletişim teknolojilerine de ABD çok önem veriyor.
ABD, uzun bir süredir Çin’in teknoloji devi Huawei’nin mobil iletişimde 5G şebekelerine erişmesine engel olmaya çalışıyor. Müttefiki ülkeleri de hem uyarıyor hem de kredi kaynaklarıyla sınırlı sayıdaki batılı markalara ve ülkelerin yerli ürünlerini kullanmaya yönlendirmeye çalışıyor. 2019’dan bu yana da müttefiği ülkelere hem tavsiyede bulunuyor hem baskı yapıyor. Uzun vadeli krediler sunarak, Çin’in finansman ağından uzak tutmaya ve başta Huawei olmak üzere diğer Çin malı ürünlerin 5G altyapısında kullanılmasını engellemeye çalışıyor.
ABD, Huawei gibi güvenmedikleri firma ürünlerinin müttefik ülkelerin 5G teknolojisine geçişlerinde rol almasını kabul etmeyeceklerini açıklamıştı. Bu uyarıdan sonra birçok kanaldan da pozisyon almaya başladı. Bunlardan birisi de Çin’in kullandırdığı finansman yöntemlerine yönelik karşı hamleler oldu. Böylece batılı şirketlerin veya yerli ürünleri kullanacak ülke ve şirketlere ABD uzun vadeli olarak kredi sağlayacağını anlatmaya başladı.
Türkiye’nin 5G’ye geçiş aşamasında Huawei ürünlerinin tercih edilmemesi için de 10 Eylül 2025’te ABD Büyükelçiliği’nin öncülüğünde DEİK’te toplantı düzenlendi. “Çin Üretim Teknoloji Ürünlerine Yönelik Teknoloji ve Dijital Bağlantılık. EXIM Finansman Araçları” başlığı altında yapılan toplantıda ABD İhracat–İthalat Bankası Kıdemli Başkan Yardımcısı Benjamin Todd, katılımcılar sağlanacak uzun vadeli krediler hakkında sunum yaptı.
Ayrıca 2019’da ABD Kongresi, kredi kullanacak ülkelerde Çin ile rekabet etmek ve dönüştürücü ihracat alanlarını desteklemek için mümkün olduğu ölçüde tamamen rekabetçi oranlarda ve şartlarda maddi desteklerin, garantilerin ve sigortaların uzatılması için adım atmıştı.
ABD’li yetkililer sağladıkları kredilere örnek olarak Hindistan‘da 5G altyapısına verdikleri desteği örnek gösteriyorlar. ABD EXIM’i, Eylül 2024’te Finlandiya ihracat kredi kuruluşu Finnvera ile yapılan ortak finansman anlaşması kapsamında Hindistan’a 313,5 milyon dolarlık bir işlemi onaylamış. Bu destekle Reliance Jio’nun Hindistan’da beşinci nesil (5G) mobil iletişim ağı kurmak için Nokia’dan mal ve hizmet satın almasını desteklemiş. Hindistan’daki bu ABD adımı Nokia’yı desteklemek için ilk işlem olmuş.
Bilindiği üzere Türkiye’de 5G ihalesi 16 Ekim 2025’te yapılacak. 1 Nisan 2026’dan itibaren ise 5G’nin hizmeti sunulmaya başlanması planlanıyor. GSM operatörü; Turkcell, Vodafone ve Türk Telekom uzun süredir zaten 5G ihalesine hazırlanıyordu. Huawei başta olmak üzere Nokia, Ericsson ve ZTE ile anlaşmalar önemli oranda yapıldığı için ABD’nin Türkiye’de yaptığı toplantının fazla etkisi olmayacağını söylemek mümkün.
Cumhurbaşkanı Erdoğan–Trump arasında ABD’de bu hususun da ele alınma ihtimali var. Bunu bazı yetkililerden öğrendim. Çin malı ürünlerin 5G altyapısında olabildiğince az kullanılması hatta yüzde 50’yi geçmemesi yönündeki talebin nasıl karşılanacağı merak konusu. Hali hazırda Vodafone merkezi santral ve baz istasyonu tarafında Huawei ürünü kullanıyor. Turkcell’de ağırlık büyük oranda Huawei ürünlerine ait. Türk Telekom’da ise yüzde 50 seviyelerinde.
Anlaşılacağı üzere 3 GSM operatörünün de ABD’nin kredisinden faydalanma şansı az görünüyor. Yerli ULAK ve i2i gibi şirketlerimizin 5G için hazır olan ürünlerin ABD kredisiyle kullanılması için belki bir girişim olabilir. Ayrıca Turkcell, Vodafone ve Türk Telekom, ihale öncesinde 5G’ye hazır olduklarını defalarca açıkladılar. 5G altyapısı için gerekli olan ürün temini için önemli oran anlaşmalarını yaptılar. Huawei ile birlikte Nokia, Ericsson, ZTE gibi şirketlerle ihale kararı alınmadan önce iş birliğine gittiler.
Öte yandan 5G ihale şartnamesinde yerli ve milli ürün şartı getirildi. Türkiye’de üretim yapan teknoloji firmaları için ne kadar bir fırsat olacağı ise bilinmiyor. Öğrenebildiğim kadarıyla Turkcell, sistemlerinde Huawei ve Ericsson kullanıyor. Türk Telekom, Huawei, Nokia, ULAK, i2i ve ZTE ürünlerini, Vodafone da Huawei ile çalışıyor. Üç operatörde 5G’ye geçiş için hazırlıklarını bitirmiş durumdalar.
Amerika’da bu konuda bir gelişme olur mu? Türkiye’ye etkisi ne olur? ABD kredisiyle yerli ve milli ürünlerin 5G’de kullanılma imkânı için özel bir çaba gösterilir mi? Bilemiyorum. Biraz sabredip neticeyi göreceğiz.
YAZININ TAMAMINI OKUMAK İÇİN TIKLAYIN
Yazarın Diğer Yazıları
Bu gönderi kategorisi hakkında gerçek zamanlı güncellemeleri doğrudan bildirim almak için tıklayın.
