Reuters’ın haberine göre Çinli uzmanların Rusya’daki Kupol tesisinde İHA geliştirme ve test çalışmalarına katıldığı iddia edildi. Belgelerde ayrıca Çin yapımı taarruz ve gözetleme dronlarının Rusya’ya sevkiyatına dair kayıtlar bulunduğu ileri sürüldü.
Çinli uzmanların Rusya’daki yaptırım altındaki IEMZ Kupol tesisinde insansız hava araçlarının (İHA) geliştirilmesine katkı sunduğu iddia edildi. Reuters’ın ulaştığı ticari faturalar, banka dekontları ve güvenlik kaynaklarının ifadeleri, Çin ile Rusya arasındaki iş birliğinin boyutlarını gözler önüne serdi.
Avrupa güvenlik yetkililerinin verdiği bilgilere göre Çinli uzmanlar, geçen yılın ikinci çeyreğinden bu yana yarım düzineden fazla kez Rus devlet silah üreticisi IEMZ Kupol’u ziyaret etti. Bu ziyaretlerin paralelinde, Rusya’daki aracılar üzerinden Çin yapımı taarruz ve gözetleme dronlarının sevkiyatına ilişkin kayıtlar da tespit edildi. Belgelerde Sichuan AEE ve Hunan Haotianyi şirketlerinden TSK Vektor aracılığıyla gönderilen İHA’ların teslimatını doğrulayan ticari faturalar ve banka kayıtları yer aldı.
Eylül ayında da medya yansımıştı
Daha önce eylül ayında bildirilen belgeler, Kupol’un Çinli uzmanların katkısıyla Garpiya-3 adlı yeni bir İHA geliştirdiğini göstermişti. Şimdiye kadar elde edilen ek belgeler, Çin uzmanlarının Rusya içindeki testler ve teknik çalışmalarda geniş katılım sağladığına dair ayrıntılar sunuyor. Avrupa yetkilileri, bu işbirliğinin Kupol ile Çinli şirketler arasında İHA geliştirmede derinleşen bir ilişkiye işaret ettiğini belirtiyor; İHA’ların ise Rusya’nın Ukrayna’daki savaşında kritik bir rol oynadığına dikkat çekiliyor.
“Çin daima adil bir tutum sergilemiştir”
Çin Dışişleri Bakanlığı ise Reuters’a yaptığı açıklamada söz konusu işbirliğinden haberdar olmadığını söyledi. Bakanlık, “Çin, Ukrayna krizine ilişkin olarak daima objektif ve adil bir tutum sergilemiştir, çatışmadaki taraflara öldürücü silah temin etmemiştir ve İHA ihracatı da dahil olmak üzere çift kullanımlı maddeleri sıkı şekilde kontrol etmektedir” ifadesini kullandı. Kremlin, Rus savunma bakanlığı ve IEMZ Kupol ise konuya ilişkin talep edilen yorumlara yanıt vermedi.
Çinli parçalar ve uzman desteği Rus İHA üretimini hızlandırdı
Belgeler, Kupol’un geçen yıl Sichuan AEE adlı Çinli İHA üreticisinden bir düzineden fazla tek yönlü (one-way) taarruz dronları aldığına işaret ediyor. Bu İHA’lar, belgeye göre TSK Vektor adlı Rus savunma tedarik şirketi aracılığıyla sevk edildi; TSK Vektor’ın ABD ve AB yaptırımları kapsamında olduğu biliniyor. AEE ve TSK Vektor’un da Reuters’ın yorum taleplerine yanıt vermediği belirtildi.
Kupol belgelerinde yer alan bilgiler, AEE tarafından üretilen A140 ve A900 modellerinin tedarik edildiğini, ayrıca A60, A100 ve A200 gibi diğer modellerin de teslimat listesinin bulunduğunu gösteriyor. Kupol raporları, A60, A100 ve A200 dronlarının 2024’ün son çeyreğinde Rusya’nın Çelyabinsk bölgesindeki Chebarkul test sahasında uçuş testlerinden geçtiğini aktarıyor. Bir Kupol dokümanı, Çinli uzmanların İzhvesk’teki tesislere gelerek İHA montajı yaptığını ve Kupol personelini eğittiğini; ardından uzmanların Chebarkul’e giderek testlere katıldığını belirtiyor. Uçuş kayıtları, Çinli uzmanların testlerin ertesi günü Chelyabinsk’ten ayrıldığını gösteriyor.
Belgelerde Çinli uzmanlar TSK Vektor çalışanları olarak tanımlansa da iki Avrupa yetkilisi, bu kişilerin AEE personeli olduğuna kanaat getirdiklerini söyledi. AEE’nin A200 testlerine ilişkin geri bildirimleri kullandığına dair notlar da dokümanlarda yer aldı. Ayrıca AEE’nin, ikinci çeyrek 2025’te anti-jamming donanımlı A200’ler ve diğer ürünler için TSK Vektor’dan 5 milyon yuanın (yaklaşık 700 bin dolar) üzerinde fatura kestiğine dair banka kayıtları görüldü.
Çin bileşenleri Rus hava dronlarında etkili rol oynuyor
Kupol’un AEE dışında ikinci bir Çinli tedarikçiyle bağlantısı da belgelerde yer aldı. Üçüncü çeyreğe ait bir test raporu, Hunan Haotianyi adlı firmanın HW52V modeli VTOL (dikey kalkış-iniş) drone’unun performans değerlendirmesini içeriyordu. Avrupa yetkilileri, HW52V’nin istihbarat, gözetleme ve gerektiğinde taarruz amaçlı kullanılabileceğini söyledi. Görüşmelerde Hunan Haotianyi CEO’su Liu Mingxing ile TSK Vektor’ın drone bölümünden Artem Vysotsky’nin yakın tarihlerde birlikte uçuş kaydı olduğu da belgeler arasında yer aldı.
Diğer yazışmalar ve ziyaret raporları, Çinli ve Rus uzmanların 2024 ile 2025 boyunca hafta süreli bir dizi ziyaret gerçekleştirdiğini; bu çalışmalarda uçuş kontrol bilgisayarı, motor adaptasyonu ve Garpiya için yeni bileşenlerin üzerinde çalışıldığını kaydediyor. Son bir yazışmada, 2025 üçüncü çeyreğinde aynı grupla yapılacak bir ziyarette GA-21 adlı yeni bir drone üzerinde çalışılacağı belirtiliyor; Avrupa yetkilileri GA-21’i İran yapımı Shahed-107 türü bir modelin versiyonu olarak değerlendiriyor.
Washington merkezli güvenlik ve teknoloji analisti Samuel Bendett, Reuters’a yaptığı değerlendirmede Çin’in Rus askeri tedarik zincirinde belirgin bir rol oynadığını ve “Çin bileşenlerinin Rus sistemlerindeki büyük etkisine, özellikle hava dronlarında” dikkat çektiğini söyledi.
Amerikan ve Avrupa hükümetleri, Çinli şirketlerin Rusya’ya askeri destek sağlayabileceği endişesiyle bazı firmalara yaptırım uygulamıştı. Bazı belgeler, Çin üretimi parçaların ve uzman desteğinin Moskova için İHA üretim kapasitesini artırıcı nitelikte olduğunu gösterirken, bağımsız doğrulamalar ve yetkililerin açıklamaları sınırlı kaldı.
Bu gönderi kategorisi hakkında gerçek zamanlı güncellemeleri doğrudan bildirim almak için tıklayın.
